LÀNG GỐM CỦA NGƯỜI CHĂM BẦU TRÚC

  LỜI KÊU GỌI CHO VIỆC BẢO VỆ MỘT TRONG HAI LÀNG GỐM CỔ XƯA NHẤT Ở ĐÔNG NAM Á

    Bầu Trúc là một trong hai làng gốm cổ xưa nhất ở Đông Nam Á nằm ở trung tâm tỉnh Ninh Thuận - sẽ bị lãng quên nếu như có một công ty gốm công nghiệp hiện đại được xây dựng ở đó.

     Từ lâu, Ninh Thuận đã nổi tiếng với những ngôi đền cổ, nền nghệ thuật điêu khắc độc đáo, các lễ hội văn hoá, các làn điệu dân ca và các điệu múa độc đáo. Nhân dân của tỉnh chắc chắn sẽ tự hào về  làng gốm Bầu Trúc ( một trong hai làng gốm cổ xưa nhất ở Đông Nam Á ) và cả một bảo tàng mang đặc tính gốm truyền thống của dân tộc thiểu số Chămpa.

     Thôn Bầu Trúc cách thị xã Phan Rang -Tháp Chàm 10km về hướng Nam. Đây là một làng nhỏ có hơn 400 hộ trong đó 85% hộ làm nghề gốm truyền thống. Họ kể rằng chính Pô klong Chan là người đã truyền nghề, ông là một trong những vị tổ sư của nghề gốm từ thời xa xưa. Hàng năm, nhân dân địa phương thường tổ chức các ngày cúng lễ để tưởng nhớ vị tổ sư này.

      Khi dạo quanh làng, du khách sẽ ấn tượng khi nhìn thấy các nghệ nhân cùng  những sản phẩm của họ cạnh những đống đất sét, ấm, bình, nồi và chậu. Điều dễ dàng nhận thấy ở đây là sự tương phản giữa chuẩn sống của người dân địa phương và các công cụ mà họ sử dụng để làm gốm. Người dân đã có xe máy sống trong những ngôi nhà mái ngói với tiện nghi hiện đại như radio, điện thoại. Tuy thế, nhưng họ không thay đổi vẫn giữ nguyên vẹn các công cụ mà đã từng được sử dụng để làm gốm từ thời Pô Klong Chan.

      Người dân ở Bầu Trúc đã dùng đôi bàn tay khéo léo của mình, những vòng tre và những vỏ sò để tạo ra những tác phẩm vô giá. Thật đáng ngạc nhiên trong khi người Kinh đã đổi sang dùng bàn xoay như một công cụ thiết yếu, thì trái lại các nghệ nhân Chăm vẫn dựa vào đôi bàn tay tài năng của mình và những công cụ thô sơ. Để tạo ra một sản phẩm gốm, một nghệ nhân Chăm chỉ cần dùng một cái đe ( không phải vòng xoay ) và các công cụ thô sơ khác cùng với đất tơi; sau đó dùng tay để nặn những mẫu đất sét thành những tác phẩm mà họ muốn. Bằng những thao tác khéo léo và các tuyệt phẩm đã được hình thành.

     Truong Thi Nho - một nghệ nhân ở Bầu Trúc nói: Các bà mẹ thường dạy con của họ thành những thợ gốm tài năng khi chúng lên mười. Sản phẩm gốm được làm ở Bầu Trúc rất đa dạng như ấm, vạc, lu và nhiều thứ khác. Lọ và chậu là các sản phẩm chính  mà gần đây đã đáp ứng được nhu cầu của những người trồng hoa.

     Vật liệu đóng một vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra một sản phẩm gốm thật sự ở Bầu Trúc là một loại đất sét đặc biệt. Loại đất sét này được lấy từ bờ sông Quao, khi nung rất dẻo và bền. Kỹ năng trộn cát với đất sét cũng rất khác biệt. Lượng cát được trộn vào vật liệu còn phụ thuộc vào công dụng và kích thước của từng loại gốm. Vì thế nên gốm Bầu Trúc hoàn toàn khác so với những nơi khác. Chẳng hạn, lu đựng nước được làm ở Bầu Trúc luôn được người dân ở những vùng khô và nắng ưa chuộng bởi  vì nhiệt độ của nước trong lu luôn luôn thấp hơn so với bên ngoài nên nước bao giờ cũng mát hơn.

     Dang Phan - trưởng thôn Bầu Trúc và cũng là hộ làm gốm đứng đầu với hơn 600.000 sản phẩm được xuất khẩu hàng năm. Ông và ba thành viên trong gia đình đã cố gắng làm việc trong hai tháng để đáp ứng một đơn đặt hàng khoảng 1.000 loại gốm. Với thu nhập trung bình 6 đến10 triệu đồng mỗi hộ, các nghệ nhân ở làng tự hào về nghề nghiệp của họ mặc dù những khó khăn đang đặt ra trước mắt.

     Tuy nhiên, các nghệ nhân ở Bầu Trúc dường như sẽ phải từ bỏ nghề truyền thống của họ. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chọn Phước Dân - là một trong 12 huyện trên toàn quốc để triển khai chương trình phát triển nông thôn trong công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước. Do đó, một nhà máy hiện đại với diện tích 4000m² sẽ được xây dựng tại trung tâm làng.

     Có ý kiến cho rằng sự hiện diện của công ty gốm công nghiệp đồng nghĩa với sự biến mất của làng gốm Bầu Trúc - một trong hai làng gốm cổ xưa nhất ở Đông Nam Á. Điều này nghe như vô lý bởi chính phủ đã bỏ ra hàng tỷ đồng để khôi phục nghề truyền thống của quê hương nhằm tạo thêm nhiều việc làm cho nhân dân Việt nam cũng như bảo tồn và phát triển bản sắc dân tộc. Để khuyến khích làng nghề cũng như ngành gốm truyền thống lâu đời của nó, ngành Văn hoá Ninh Thuận đã chỉ đạo Ban quản lý dự án yêu cầu một số hộ tiêu biểu để quản lý nghề truyền thống nếu dự án trở thành hiện thực.

     Không ai phủ nhận rằng làng gốm Bầu Trúc và các di tích văn hoá đã góp phần đáng kể đối với du khách khi đến Ninh Thuận. Lịch sử cho thấy rằng trong những năm qua số lượng lớn các du khách đến đây vì mục đích nghiên cứu và du lịch, mặc dù các chuyến du lịch chính thức đến làng này chưa được tổ chức. Hơn nữa, Ninh Thuận đã chuẩn bị một bức tranh du lịch làm nổi bật Bầu Trúc như một nơi đáng nhận được nhiều sự đầu tư hơn nữa./.