|
Làng Bầu Trúc là một trong hai làng gốm cổ
xưa nhất ở Đông Nam Á nằm cách thị xă Phan Rang -Tháp Chàm 10km về hướng
Nam. Đây là một làng nhỏ có hơn 400 hộ trong đó 85% hộ làm nghề gốm
truyền thống. Người trong làng kể rằng chính Pô klong Chan là người đă
truyền nghề, ông là một trong những vị tổ sư của nghề gốm từ thời xa. |
|
|
Một nghệ nhân làng gốm |
Người dân ở Bầu Trúc đă dùng đôi bàn tay khéo léo của ḿnh, những ṿng
tre và những vỏ ṣ để tạo ra những tác phẩm vô giá. Thật đáng ngạc nhiên
trong khi những làng nghề gốm khác đă đổi sang dùng bàn xoay như một
công cụ thiết yếu, th́ trái lại các nghệ nhân Chăm vẫn dựa vào đôi bàn
tay tài năng của ḿnh và những công cụ thô sơ. Để tạo ra một sản phẩm
gốm, một nghệ nhân Chăm chỉ cần dùng một cái đe ( không phải ṿng xoay )
và các công cụ thô sơ khác cùng với đất tơi; sau đó dùng tay để nặn
những mẫu đất sét thành những tác phẩm mà họ muốn. Bằng những thao tác
khéo léo và các tuyệt phẩm đă được h́nh thành.
|
Các sản phẩm gốm
|
Vật liệu dùng để tạo ra một sản phẩm gốm
thật sự ở Bầu Trúc là một loại đất sét đặc biệt. Loại đất sét này
được lấy từ bờ sông Quao, khi nung rất dẻo và bền. Kỹ năng trộn cát
với đất sét cũng rất khác biệt. Lượng cát được trộn vào vật liệu c̣n
phụ thuộc vào công dụng và kích thước của từng loại gốm. |
V́ thế nên gốm Bầu Trúc hoàn toàn khác so với những nơi
khác. Chẳng hạn, lu đựng nước được làm ở Bầu Trúc luôn được người dân ở
những vùng khô và nắng ưa chuộng bởi v́ nhiệt độ của nước trong lu luôn
luôn thấp hơn so với bên ngoài nên nước bao giờ cũng mát hơn.
Những năm gần đây bước vào nền kinh tế thị trường, nhiều làng gốm truyền
thống bị chao đảo, có làng không c̣n giữ được nghề này nữa, nhưng ở làng
Bầu Trúc đa số các hộ Chăm vẫn c̣n làm nghề gốm, họ xem đó là nhu cầu
sản xuất chính của gia đ́nh, mặc dù giá của sản phẩm làm ra rất thấp. Để
khuyến khích làng nghề cũng như ngành gốm truyền thống lâu đời của nó,
mong rằng chính quyền địa phương cần quan tâm hơn nữa để làng nghề này
được lưu truyền măi và ngày càng phát triển.
Các công đoạn
tạo ra sản phẩm gốm:
Chuẩn bị đất làm gốm:
|
 |
Đất sét được lấy từ ruộng, đập thành
những cục nhỏ, phơi khô, loại bỏ những tạp chất rồi ngâm nước trong cái
hố đất đă đào sẵn.Cát cũng được sàn lọc kỹ và lượng cát pha cũng phải
tuỳ thuộc vào h́nh dạng và kích thước của sản phẩm gốm định làm. |
Đầu tiên dùng chân để nhồi đất và cát
mịn, sau đó cuộn thành từng lọn h́nh trụ và được phủ kín bằng tấm vải để
ủ qua đêm.
Người thợ gốm c̣n phải nhồi và lăn lại
đất bằng tay nhiều lần, rồi vo tṛn thành các cục đặt lên ḥn kê để nặn
thành sản phẩm.
Kỹ thuật tạo
dáng gốm: Có 4 công đoạn sau:
|
 |
Nặn h́nh:
Tạo dáng gốm cơ bản ban đầu, sau đó nối những “lọn đất” vào miệng gốm,
dùng “ṿng quơ” chải quanh thanh gốm.
Chà láng gốm:
dùng “vải cuộn” thấm nước, quấn vào tay chà láng thân gốm và
tạo h́nh miệng.
Trang trí hoa văn: Dùng que cây, vỏ ṣ, hoa thực vật...
để tạo hoa văn trên gốm. Hoa văn chủ yếu là h́nh răng cưa, khắc
vạch, sóng nước, hoa văn thực vật, vỏ ṣ... họ c̣n dùng màu thực vật
để nhuộm áo gốm. |
Tu sửa gốm:
Gốm nặn đem phơi nơi râm mát, hơi khô dùng “ṿng quơ ” nhỏ để cạo mỏng
thân và nông đáy gốm.
Nung gốm:
Gốm Bầu Trúc được nung ngoài trời (lộ
thiên) và trước khi nung phải phơi khô một ngày.
Vật liệu dùng để nung gốm là củi, phân
trâu ḅ khô, rơm rạ, trấu...
Củi được xếp thành h́nh chữ nhật (4mx3m)
dày khoảng 0,2m-0,3m và trên đó người ta xếp úp 2-3 lớp gốm, phía dưới
xếp những sản phẩm lớn. Tiếp đó toàn bộ phủ một lớp rơm rạ dày khoảng
0,2m và trên là một lớp trấu mỏng.
Người thợ gốm Bầu Trúc chỉ đốt ḷ vào
buổi chiều ít gió hoặc gió nhẹ và đốt theo chiều ngược gió. Thời gian
nung khoảng 2-3 giờ đồng hồ.
|
