Hiện nay có 2 chương trình nén đĩa chạy với Hệ điều hành Dos 16 Bit và Windows 95 được nhiều người sử dụng là: Stacker của Stac Electronics và Dblspace (hay Drvspace) của Microsoft. Ðúng ra còn có các chương trình khác như: Xtradrive, DoubleDisk Gold, SuperStor...nhưng vì chúng không thông dụng nên chúng tôi không bàn đến.
Các bạn có thể tìm hiểu cách sử dụng cặn kẻ về 2 chương trình nầy qua các sách sau: MS DOS 6.2 của Dương Quang Thiện cho Dblspace. Cẩm nang tin học của Võ Hiếu Nghĩa cho Stacker. Trong bài viết nầy chúng tôi chỉ đề cập đến những vấn đề mà các sách đã xuất bản không nói đến.
A/ DBLSPACE (HAY DRVSPACE):
1. Ưu điểm:
Chương trình nầy được cung cấp kèm theo Hệ điều hành Dos và là một phần của Hệ điều hành, nên chạy rất ổn định và dễ dàng tương thích với các phần mềm khác.
Xét về mặt cài đặt và sử dụng, chương trình nầy đơn giản hơn Stacker. Mỗi khi cài phần mềm, nâng cấp Dos, Windows. Thậm chí nâng cấp lên Windows 95, chuyển đổi Hệ điều hành qua OS2, Windows NT đều dễ dàng không có bất kỳ trở ngại nào. Khi sử dụng không đòi hỏi người dùng quan tâm nhiều đến các ổ đĩa nén, không đòi hỏi các trình phụ trợ rắc rối như Stacker. Do đó chương trình nầy rất thích hợp với các bạn chưa có kinh nghiệm nhiều về máy tính.
2. Nhược điểm:
Yếu điểm chính làm giảm giá trị của chương trình khi chạy với Dos 16 bit là tỉ lệ nén không cao (khoảng 1,7 lần) nên người dùng không được lợi nhiều về mặt dung lượng đĩa.
Ðiểm yếu thứ 2 tuy không quan trọng lắm là: Chỉ có máy tính nào mà đĩa
cứng của máy có cài đặt Dblspace mới đọc được đĩa mềm đã nén bằng
chương trình Dblspace. Hay nói cách khác, không thể sử dụng đĩa mềm nén
bằng chương trình Dblspace một cách rộng rãi.
B/ STACKER:
1. Ưu điểm:
Tỉ lệ nén rất cao (khong 2,3 lần) do đó có lợi nhiều về mặt giá trị sử dụng.
Ðĩa mềm nén bằng Stacker có thể đọc được trên bất kỳ máy PC nào, cho dù chúng có cài hay không cài chương trình Stacker trên đĩa cứng. Hay nói cách khác, có thể luân chuyển rộng rải đĩa mềm nén bằng chương trình Stacker.
2. Nhược điểm:
Cài đặt và sử dụng rắc rối hơn Dblspace, đòi hỏi người dùng có kinh nghiệm về máy tính. Ðể quản lý các ổ dĩa nén cần nhiều chương trình phụ trợ cài đặt vào Config.sys và Autoexec.bat, cho nên mỗi khi 2 file nầy bị hư hỏng rất nguy hiểm cho các ổ dĩa nén và người dùng khó khăn lắm mới phục hồi được các dòng lịnh trong 2 file nầy.
Ðây gần như là một chương trình khép kín, tất cả các tiện ích cần thiết cho việc quản lý ổ dĩa nén đều được cung cấp kèm theo và chuyên dùng, thí dụ: Dồn đĩa, kiểm tra đĩa, chữa lổi đĩa...ít có chương trình tiện ích của hãng thứ 3 tương thích với các ổ nén nầy. Do đó khi sử dụng Stacker, đòi hỏi bạn phải hiểu rỏ về các chương trình phụ trợ kèm theo để khi gặp trở ngại còn biết đường mà sửa chữa.
C/ CHÚ Ý
* Tất cả các chương trình nén đĩa đều làm giảm tốc độ máy và tỉ lệ nén càng cao thì tốc độ càng bị giảm.
* Nguy cơ mất dữ liệu, khả năng gặp phiền phức trên máy có sử dụng các chương trình nén đĩa dĩ nhiên là nhiều hơn máy không sử dụng các chương trình nầy.
* Thực chất ổ đĩa nén chỉ là một file bình thường chứa trên ổ dĩa vật lý nên những gì có thể xẩy ra cho file như: hư hỏng, bị xoá lầm, phân mảnh...cũng đều có thể xẩy ra cho ổ đĩa nén.
* Bình thường chương trình nén quản lý các ổ dĩa nén rất tốt, hầu như tự động làm những việc cần thiết như: kiểm tra, bảo vệ, cập nhật, sửa chữa các lổi lặt vặt...nhưng khi chính bản thân ổ dĩa vật lý bị lổi hay chính chương trình nén bị lổi thì việc cứu chữa và phục hồi dữ liệu rất khó khăn, đòi hỏi bạn phải có kiến thức và kinh nghiệm sâu rộng hơn khi xử lý các ổ dĩa bình thường.
* Không nên nén ổ dĩa khởi động, các chương trình quan trọng trong việc quản lý và sửa chữa hệ thống như: Dos, Nc, Nu, Stacker,...nên chứa trên ổ nầy. Khi các ổ dĩa nén bị trục trặc không đọc được, bạn vẫn sử dụng được những chương trình nầy để cứu chữa.
* Thường xuyên điều chỉnh lại tỉ lệ nén cho dung lượng còn lại tự do của ổ dĩa nén (căn cứ vào tỉ lệ nén trên dung lượng đã sử dụng), để tránh trường hợp báo còn trống nhiều nhưng khả năng lưu trữ thực tế lại không được bao nhiêu. Vì các chương trình nén đĩa luôn luôn dùng tỉ lệ dự kiến rất cao so với thực tế để dụ dổ người sử dụng.
* Không nên thay đổi kích thước ổ dĩa nén nhiều lần vì làm vậy sẽ khiến cho ổ dĩa nén bị phân mảnh trên ổ dĩa vật lý. trong trường hợp ổ dĩa nén bị phân mảnh nhiều, bạn phải dồn ổ dĩa nén về mặt vật lý.
* Không phải tất cả các file đều có tỉ lệ nén như nhau. Có file nén được nhiều, như các file văn bản, file bmp, pcx, bảng tính...Có file nén được rất ít, như các file chương trình, gif, zip...
* Vì phải bảo đảm vừa nén, vừa phải sử dụng được các file nén một cách trực tiếp, nên các chương trình nén đĩa không bao giờ đạt được tỉ lệ nén cao như các chương trình nén file (các file nén không thể sử dụng trực tiếp mà phải được giải nén trước khi chạy) như Pkzip, arc, lha...Do đó nén đĩa mềm không lợi bằng nén file chứa trên đĩa mềm, khi cần di chuyển hay lưu trữ.
1. Nén đĩa mềm:
Khi cần nén đĩa mềm, tốt nhất nên dùng Stacker vì dể trao đổi qua máy khác. Ðể nén đĩa mềm bạn chỉ cần có các file sau (chứa trong cùng 1 thư mục) :
1/
create.com 1052 Byte
2/ screxec.exe 202704
3/ screxec2.exe 77593
4/ stac.com 1046
5/ stac2.exe 41090
6/ stacker.com 56056
7/ stacker.exe 58176
a) Nén đĩa:
- Ðưa đĩa mềm cần nén vào ổ dĩa A hay B.
- Vào thư mục chứa các file của Stacker, cho chạy Stac.com, màn hình của Stacker xuất hiện, chọn mục Compress Floppy (nén đĩa mềm). sau cùng thoát Stacker.
Sau khi nén xong, trên đĩa mềm sẽ có các file sau:
1/ readme.stc 106
Byte
2/ stacker.exe 58176
3/ stacvol.dsk 1396736 (đĩa 1.4Mb) hay stacvol.dsk
1641472 (đĩa 1.68Mb)
Chú ý:
- Khi nén đĩa mềm đĩa cứng của bạn không cần cài Stacker.
- File Stacvol.dsk chính là dĩa nén. Tuyệt đối không được xoá. Nếu lỡ xoá thì dùng Undelete để phục hồi.
- File Stacker.exe dùng để đọc đĩa nén, nếu lỡ bị xoá có thể chép lại.
- File Readme.stc có thể xoá bỏ mà không ảnh hưởng gì.
b) Sử dụng:
- Ðưa đĩa mềm đã nén vào ổ dĩa A hay B trên bất kỳ máy nào.
Chú ý: Nếu đĩa format bằng Fdformat, phải cho chạy Fdread trước.
- Chuyển đến ổ dĩa mềm, đầu tiên bạn chỉ thấy trên đĩa có 3 file đã nói ở phần trên, cho chạy Stacker.exe trên đĩa mềm. Lúc nầy bạn mới đọc được nội dung thực sự của đĩa mềm.
2. Dồn ổ dĩa nén về mặt vật lý:
Do ổ dĩa nén chỉ là một file đặc biệt chứa trên ổ dĩa vật lý nên dồn ổ dĩa nén về nguyên tắc cũng giống như dồn file, nhưng khác ở chổ file nầy có các thuộc tính: Chỉ đọc, hệ thống, ẩn và được các chương trình nén đĩa bảo vệ nên các chương trình dồn đĩa bình thường không dám đụng đến nó. Muốn dồn ổ dĩa nén chúng ta phải qua mặt chương trình nén đĩa, cách làm như sau:
a) Bước 1:
- Tháo gỡ (unmount) các ổ dĩa nén cần dồn, gỡ bỏ các thuộc tính: chỉ đọc, hệ thống, ẩn của các file-ổ-dĩa-nén nầy.
- Hay khởi động bằng đĩa mềm không có chương trình nén đĩa rồi cũng gỡ bỏ thuộc tính như nói ở trên.
b) Bước 2:
- Dùng speedisk của Nu hay Defrag của Dos, dồn ổ dĩa vật lý chứa ổ dĩa nén. Sau đó xác lập lại thuộc tính cũ cho các file-ổ-dĩa-nén.
c) Bước 3:
- Khởi động máy lại bình thường. Cài lại (mount) các ổ dĩa nén.
- Chạy chương trình dồn ổ dĩa nén về mặt lôgic được cung cấp kèm theo Stacker hay defrag nếu dùng Dblspace.
D/  LỜI KHUYÊN:
Khi sử dụng các chương trình nén đĩa, bạn cần trang bị cho mình những kiến thức sau:
* Hiểu thật rõ về chương trình nén mình sử dụng: Sự hoạt động, sự tương thích và không tương thích với phần mềm khác. Cách sử dụng các tiện ích đĩa cho ổ dĩa nén. Ngoài ra nên phân tích thêm: Tốc độ máy suy giảm bao nhiêu, có chấp nhận được so với lợi ích về tăng dung lượng không?. Việc quản lý và sửa chữa ổ dĩa nén có khó khăn so với trình độ của mình không?.
* Phải biết sử dụng chương trình DiskEdit của Nu, để có thể sửa chữa đĩa một cách thủ công (khi ổ dĩa bị hư hỏng về mặt logic).
* Phải có đĩa mềm khởi động chứa đầy đủ các file cần thiết cho việc truy xuất các ổ dĩa nén (file nào là tuỳ theo chương trình nén).
* Phải biết cách soạn thảo và sửa chữa config.sys, autoexec.bat. Phải biết rõ ý nghĩa những dòng lịnh của chương trình nén đĩa cài trong 2 file nói trên.
Nếu bạn không có được những kiến thức tối thiểu nầy thì chúng tôi khuyên bạn không nên nén đĩa. Bạn nên sử dụng các chương trình nén file hay các chương trình Format đặc biệt khi cần tăng dung lượng đĩa, vì chúng đòi hỏi bạn ít hơn.