Card Sound hiện nay được trang bị trên hầu hết máy PC vì nó rất cần thiết cho việc học tập và chơi trò chơi. Trên thị trường có đủ loại Card Sound với đủ loại tính năng và đủ loại giá. Trong phạm vi bàI viết, chúng tôi không thể đề cập đến tất cả mà xin mạn phép chỉ bàn về các tính năng chung nhất cho tất cả các Card Sound.
II- Tổng quát:
1- ÐặC TíNH Kỹ THUậT:
Tuy có nhiều loại Card Sound nhưng nói chung về mặt kỷ thuật phần cứng, chúng có những điểm đồng nhất sau:
a/ Sử dụng tài nguyên hệ thống:
Luôn luôn có các xác lập về ngắt và điạ chỉ cho các thành phần : Audio, MPU 401 Midi, Game Port, FM chip, ISA CD ROM, IDE Port. Trong đó:
Chuẩn Creative Sound
* Audio Interface :
Ðịa chỉ I/O : 220H (mặc nhiên), 240H, 250H, 280H.
Ngắt : 5 (mặc nhiên), 2, 7, 10.
DMA 8 Bit : 1 (mặc nhiên), 0, 3.
DMA 16 Bit : 5 (mặc nhiên), 6, 7.
* Game Port :
Ðịa chỉ I/O : 200H (mặc nhiên).
* MPU-401 MIDI Interface :
Ðịa chỉ I/O : 330H (mặc nhiên), 300H.
* FM Chip :
Ðịa chỉ I/O : 388H (mặc nhiên).
* CD ROM ISA Interface :
Ðịa chỉ I/O : 220H
* CD ROM IDE Interface :
Ðịa chỉ I/O : 170H, 1E8H, 168H
Ngắt : 15, 11 hay 12, 10 hay 11
Chú ý:
- Do Card Sound Creative được xem là chuẩn nên Card Sound của mọi hãng khác cũng phải theo cho giống vì các phần mềm có sử dụng Card Sound đều viết tương thích với chuẩn. Nếu Card Sound không theo chuẩn, các phần mềm sẽ không điều khiển được chúng. Ngoài ra việc không theo chuẩn còn dễ gây ra va chạm với các thiết bị khác, khiến cho việc cài đặt phần cứng trở nên khó khăn.
- Khi phải xác lập khác với mặc nhiên, cần lưu ý tránh đụng với các thiết bị khác, cụ thể như sau:
I/O: 240H có thể đụng với card MPEG. 300H có thể đụng card mạng.
IRQ: 7, 10 có thể đụng với LPT1, card MPEG, card mạng.
DMA: 6 có thể đụng với card MPEG.
CD ROM IDE: Có thể
đụng với đường IDE SEC trên mainboard PCI có IDE on board. Khi sử
dụng đường IDE của card sound, bạn nên Disable đường IDE SEC trên
mainboard bằng cách set trong BIOS.
b/ Ðấu nối thiết bị:
Line In: Dùng để nối với các thiết bị phát âm thanh khác, như: Cassette, máy CD, Wallman, Video...
Line out: Dùng để đưa âm thanh của Card Sound ra các thiết bị phụ trợ khác, như: Ampli, đầu Video, Heaphone. Chú ý: Tín hiệu ra rất nhỏ vì không sử dụng phần ampli của card sound nên không nối trực tiếp vào loa lớn được, nhưng bù lại âm thanh tốt hơn đường Speaker.
Speaker: Dùng đưa âm thanh ra trực tiếp loa ngoài. Công suất ampli của các Card Sound trung bình khoảng 4 Watt, vừa đủ cho người sử dụng máy nghe trong phòng nhỏ. Chú ý: Ampli của các Card Sound chất lượng chỉ vào loại trung bình nên khi nghe qua ngã nầy, âm thanh không hay lắm. Tốt nhất nên dùng Ampli rời có chất lượng cao hơn.
Mic: Nối Micro vào đường nầy để thâu, hay khi học đàm thoại bằng máy tính. Chú ý: Bạn có thể dùng bất cứ loại micro nào nhưng tôt hơn hết là nên dùng micro thiết kế đặc biệt cho máy tính vì nó nhỏ gọn, tương thích trở kháng với Card Sound nên nhạy.
Game/Midi: Dùng để nối với tay điều khiển trò chơi (Joystick) và đàn Organ điện tử. Chú ý: Bạn nên mua thêm đầu nối đa năng cho cổng nầy để có thể gắn 1 lúc 2 joystick+Midi.
ISA CD ROM: Chỉ dùng cho các ổ đĩa CDROM theo chuẩn ISA, thường các card sound chỉ hổ trợ 3 hãng Pana, Mitsu và Sony.
IDE CD ROM: Dùng cho tất cả các ổ đĩa CDROM theo chuẩn IDE, bất kể do hãng nào sản xuất.
Chú ý: Trên card (phía
trong) còn có đầu nối lấy tín hiệu từ đầu ra loa PC của mainboard, bạn có
thể mắc song song với loa hay bỏ luôn loa trong thùng máy.
2- CàI
ÐặT:
Bạn gắn Card Sound vào slot ISA còn trống. Nối cáp Audio và cáp tín hiệu của ổ đĩa CD ROM lên Card Sound. Nối loa và các thiết bị khác như: Micro, Heaphone, joystick, Ampli... vào các jack ngoài của Card Sound.
Chú ý:
Cáp Audio chỉ sử dụng để truyền âm thanh của đĩa CD nhạc. Âm thanh của các đĩa dữ liệu như: Ðĩa CD Phim, đĩa học ngoại ngữ, đĩa trò chơi, đĩa từ điển...đều truyền theo đường cáp IDE đến card sound.
Ðôi khi dây cáp Audio kèm theo ổ đĩa CDROM không đúng với đầu nối cùa Card, bạn phải xếp đặt lại các đầu dây cho đúng thì mới có tiếng khi nghe đĩa CD nhạc (xem trong tài liệu đi kèm).
b/ Xác lập việc sử dụng tài nguyên:
Ðối với các card xác lập bằng Jumper, bạn phải xem tài liệu để thay đổi jumper cho phù hợp với tài nguyên còn lại trong hệ thống, tránh đụng chạm với các card khác. Thông thường nếu máy bạn không có nhiều card, bạn nên giữ nguyên các xác lập mặc nhiên của hãng sản xuất.
Ðối với các card xác lập bằng phần mềm (trên card không có Jumper), bạn phải dùng phần mềm kèm theo của hãng sản xuất để xác định việc sử dụng tài nguyên. Ðiều nầy rất cần thiết khi bạn cần thay đổi xác lập mặc nhiên nếu sử dụng với Dos và Win 3.xx. Trong trướng hợp bạn không thay đổi thì bạn cũng không nhất thiết phải có chúng, card của bạn vẫn làm việc bình thường dù chỉ cài đặt các ứng dụng (sử dụng xác lập mặc nhiên của hãng sản xuất khi xuất xưởng) . Hiên nay các card đới mới đều áp dụng phương pháp nầy để tránh cho người sử dụng việc mở máy khi cần thay đổi.
Bạn cần cài đặt phần mềm nầy sau khi lắp ráp card hay khi cần thay đổi xác lập. Tùy theo hãng, chương trình sẽ có tên khác nhau và không thể dùng lẩn lộn, bạn nên tham khảo sách hướng dẫn kèm theo.
Sau khi bạn chạy chương trình nầy, nó sẽ tự động sửa đổi các file hệ thống dùm cho bạn. Thí dụ:
- Thêm vào trong Autoexec.bat các dòng sau:
SET BLASTER=A220 I7 D1 T4
SET SOUND16=C:\OPTI930
Các dòng nầy có tác dụng giúp những chương trình chạy với Dos và Win 3.xx biết cách điều khiển card sound.
- Thêm vào Config.sys các dòng sau:
DEVICE=C:\OPTI930\cdsetup.sys /T:X
Drv nầy phải có trong Config.sys thì chương trình xác lập tài nguyên mới chạy được.
Bạn cũng có thể thêm vào bằng tay cho lẹ mà không cần dùng chương trình cài đặt.
Thông thường card sound luôn kèm theo các đĩa chương trình bao gồm các phần mềm điều khiển cho Dos, Win 3.xx và Win 95. Có một số card cung cấp thêm chương trình dùng để Test và kiểm tra xem card có va chạm với hệ thống không. Bạn cần cài đặt chúng theo đúng hướng dẫn trong tài liệu và tuỳ theo hệ điều hành trên máy bạn.
Ðối với Dos, Win 3.xx. Chương trình cài đặt là file có tên Setup.exe hay Install.exe, bạn cho chạy file nầy và trả lời các câu hỏi của nó cho đúng.
Ðối với Win 95, bạn chạy Add New Hardware, chọn Other devices, chọn Have Disk rồi khai báo địa chỉ ổ đĩa có chứa đĩa gốc.
Bao giờ hãng sản xuất cũng cung cấp tối thiểu là các chương trình dùng để nghe đĩa CD, file WAV, file MIDI và quan trọng nhất là chương trình điều chỉnh âm thanh (MIXER). Tùy hệ điều hành mà chúng có giao diện và cách sử dụng khác nhau.
Chú ý: Có ứng dụng kèm theo card sử dụng cho nhiều loại card khác cũng được nhưng cũng có ứng dụng chỉ sử dụng cho card riêng như Sound Blaster, trong trướng hợp nầy bạn không thể cài đặt được nhưng bạn có thể sao chép trên một máy khác có cài sẵn nếu bạn biết cách xác lập lại khi đem qua máy mình.
a/ Mixer Dos:
Việc điếu khiển trong môi trường Dos rất dễ. Bạn chạy chương trình Mixer trước để xác lập mặc nhiên cho card có giá trị mỗi lần khởi động máy, sau đó chạy ứng dụng để nghe và điều chỉnh lại trong ứng dụng nếu muốn (giá trị nầy bị mất khi thoát ứng dụng). Bạn chú ý phần Input/Recording Control, bạn phải chọn Source là Line hay CD khi bạn chỉ nghe, chọn Mic khi muốn thâu.
Các ứng dụng ngoài Dos thường chạy với giao diện dòng lịnh, chỉ có những hãng lớn mới viết giao diện đồ hoạ. Các chương trình trò chơi và một số ứng dụng có thể điểu khiển trực tiếp vài loại card sound thông dụng trên thị trường khi dò thấy chúng trong máy bạn.
b/ Mixer Win
Chú ý: Bạn có thể sử dụng drv tương thích do Windows cung cấp để điều khiển card sound trong trướng hợp không có drv của hãng gốc (đương nhiên là có một số chức năng không dùng được). Nhưng không làm như vậy được trong môi trường Dos.
* Với Win 3.xx: Bạn mở nhóm MAIN\Control Panel, chạy DRIVER và chọn Creative Lab Sound Blaster vì card sound thường phải tương thích và chấp nhận cho drv nầy điều khiển.
Ðể kiểm tra card có chạy được không. bạn mở MAIN\Control Panel\Sound, bạn chọn mục . Nếu được, danh sách liệt kê bên phải có hiệu lực (đậm). Nếu không được, cả 2 cửa sổ sẽ mờ đi.
* Với Win 95: Bạn dùng Add New Hardware rồi chọn Sound Video and game controllers, trong danh sách liệt kê bên trái, bạn chọn Creative Labs rồi chọn Creative Labs Sound Blaster Pro phía bên phải. Nếu Win 95 chấp nhận thì khi khởi động lại bạn sẽ thấy biểu tượng volume bên góc phải thanh Taskbar.
Nếu trên máy bạn có nhiều card, đôi khi bạn phải dùng Divice Manager để xác lập lại việc sử dụng tài nguyên cho card khi có va chạm.
* Dos:
Các chương trình điều khiển đĩa CD nhạc trong Dos rất đơn giản, chúng có thể có giao diện dòng lịnh hay đồ hoạ và làm việc với mọi loại ổ đĩa (dỉ nhiên là ổ đĩa và card sound của bạn đang hoạt động tốt).
* Win 3.xx và Win 95:
Bạn dùng Media play
của Win3.xx, Win95 để điều khiển đĩa CD hay dùng CD Player của Win95 hay
chạy chương trình của hãng khác cung cấp đều được.
Ða số chương trình Audio play kèm theo card thường chạy theo kiểu dòng lịnh ngoài Dos, muốn đẹp bạn phải vào Win. Bạn nghe được các file Wav và Midi. Nếu bạn cài đặt chương trình chuyên dùng, bạn có thể dùng bàn phím như cây Organ điện tử.
Trong Windows có kèm sẳn chương trình Media Play chơi được file âm thanh (Wav, Midi...), Video (Avi) và mở được thêm rất nhiều dạng file có âm thanh và hình ảnh khác.
4-
TRụC TRặC Và Xử Lý:
Không sử dụng được đường CD ROM trên card
sound:
Ðối với đầu nối ISA, bạn phải xác lập điạ chỉ trên card và trong dòng lịnh cài drv điều khiển ổ đĩa CD ROM (config.sys) cho đúng.
Ðối với đầu nối IDE, bạn phải xác lập sao cho không được đụng với các ổ đĩa cứng đang có. Thường trên card hay xác lập mặc nhiên trùng với đường IDE 2 trên Mainboard. Trong trường hợp máy bạn chỉ có 1 hay 2 ổ đĩa cứng, bạn nên cho đường IDE 2 trên mainboard (gắn CD ROM trên card sound) hay đường IDE trên card sound (gắn CD ROM lên mainboard) mất hiệu lực để chúng khỏi đụng nhau.
Riêng card của Creative
loại PNP, do đường IDE xác lập không đụng với mainboard nên bạn có thể sử
dụng được 4 ổ đĩa cứng (gắn trên mainboard) và 2 ổ đĩa CD ROM (gắn trên
card sound).
Media play của Win 3.xx không chơi đĩa CD nhạc
được trong khi ổ đĩa CD hoạt động tốt:
Bạn cài drv [MCI]CD
Audio vào Win nếu có bộ đĩa gốc hay chép file có tên Mcicda.drv trên
máy khác (nếu không có đĩa gốc) vào thư mục System rồi vào Control Panel cài
đặt theo thủ tục nhưng khi Win hỏi "dùng lại drv củ hay cài đặt drv
mới", bạn chọn dùng lại Win sẽ cập nhật System.ini cho bạn mà không đòi
hỏi đĩa gốc.
Không nghe tiếng khi chơi đĩa nhạc:
Nếu do ổ đĩa thì bạn
cũng không nghe được bằng đường Phone. Nếu ổ đĩa tốt là do đường tín
hiệu từ CD xuống card sai, hay do bạn chỉ định Input/Source cho card sound
chưa đúng, hay điều chỉnh Volume quá nhỏ.
Báo lổi khi chơi file Wav, Midi:
Card bị đụng với hệ thống, cần xác lập lại các thông số cho card.
Nếu không báo lổi và
chương trình hiển thị là đang phát mà không nghe âm thanh. Bạn chỉnh Volume
quá nhỏ, cần kiểm tra bằng chương trình Mixer (với điều kiện loa tốt
vá dây nối ra loa cắm đúng).
Card sound không tương thích với mainboard:
Có thể xẩy ra cho card sound PNP hay xác lập tài nguyên bằng phần mềm.
Máy bị treo, không thể khởi động ngay trong quá trình test máy (màn hình không lên).
Card sound chạy bình
thường, nhưng chỉ sử dụng theo các xác lập mặc nhiên. Không thể chạy được
chương trình cấu hình của card.
Card Sound không tương thích với phần mềm:
Chương trình không thể điều khiển được card sound, nên không phát ra âm thanh (sẽ có các thông báo lổi). Bạn phải biết phần mềm hổ trợ cho loại card nào để cấu hình lại card của mình cho đúng nếu được.