Dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Chăm ở Ninh Thuận

 
      Cách đây 5 năm về trước, việc tiêu thụ mặt hàng thổ cẩm này rất khó, sản xuất ra chủ yếu để phục vụ tại địa phương. Mặc dù thu nhập từ nghề dệt thổ cẩm của người dân trong làng không cao so với các nghề khác nhưng họ vẫn quyết tâm duy trì sản xuất nhằm mục đích bảo tồn một nghề truyền thống của dân tộc Chăm.
      Những năm gần đây, mặt hàng dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Chăm ở làng Mỹ Nghiệp không chỉ được tiêu thụ rộng rãi trong nước mà còn được xuất khẩu sang thị trường nhiều nước trên thế giới. Nếu như trước đây, mức thu nhập từ nghề này từ 250.000 đến 300.000 đồng cho một người trong một tháng thì hiện tại đã nâng lên từ 500.000 đồng đến 600.000 đồng/người/tháng.
Ông Phú Văn Ngoài - Đại diện cơ sở Dệt thổ cẩm làng Mỹ Nghiệp cho biết: “Nhờ sự đổi mới của Đảng, mặt hàng dệt thổ cẩm của làng chúng tôi được tiêu thụ ra nước ngoài và đời sống của người dân làm nghề cũng ổn định hơn trước”.
       Điều đáng chú ý là mặc dù được thị trường tiêu thụ ngày càng nhiều và có khách hàng yêu cầu đổi mới mẫu mã, nhưng người dân tộc Chăm ở đây vẫn quyết tâm duy trì bảo vệ những hoa văn độc đáo của cha ông xa trên mặt hàng dệt thổ cẩm của mình. Để đáp ứng nhu cầu phục vụ cho trên hàng chục khách hàng một ngày và đảm bảo lượng hàng cho cửa hàng tiêu thụ, giới thiệu sản phẩm đặt tại thành phố Hồ Chí Minh, cơ sở dệt hàng thổ cẩm này thực hiện phương thức khoán cho ngời dân trong làng có nhiệm vụ sản xuất, giao nộp sản phẩm theo đúng thời gian hợp đồng.
      Với hình thức sản xuất phân tán ở nhà dân, những cơ sở dệt thổ cẩm làng Mỹ Nghiệp vẫn luôn chủ động trong công tác huy động sản phẩm bằng việc phát huy tinh thần trách nhiệm của mọi người trong làng nghề truyền thống mà cha ông để lại./.( VTV1-21/8/2001 )

 
ĐỊA CHỈ DU LỊCH: Mỹ Nghiệp - điểm du lịch làng nghề Chămpa đặc sắc

 
       Hiện nay, trong chương trình du lịch về Phan Rang (Ninh Thuận), nhiều hãng lữ hành đã bắt đầu đưa làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp vào trong tuyến tham quan và xem như một điểm du lịch tìm hiểu văn hóa làng nghề Chămpa khá hấp dẫn.

      Nằm cách thị xã Phan Rang khoảng 10 km về hướng Nam, làng dệt Mỹ Nghiệp (thuộc huyện Ninh Phước) là làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống khá đặc sắc của người Chăm ở Ninh Thuận. Nét độc đáo của làng nghề là người dân còn dệt theo dạng thủ công truyền thống, chưa bị công nghiệp máy móc chi phối nhiều và những sản phẩm thổ cẩm làm ra vẫn còn lưu giữ gần như nguyên vẹn trong từng công đoạn, bí quyết, chất liệu, hoa văn... thời xưa để lại.

      Đến đây, du khách được chứng kiến qua đôi bàn tay thuần thục của những người thợ, sự khéo léo của các nghệ nhân làm nên những sản phẩm thổ cẩm tuyệt đẹp. Trong từng tấm thổ cẩm, bao giờ người thể hiện cũng muốn gởi gắm những ý tưởng, tình cảm của mình như một bức thông điệp của nền văn hóa Chămpa rực rỡ từ lâu đời còn lưu truyền cho đến ngày nay đến người thường làm, người mua sản phẩm.

      Bạn sẽ thật sự bị cuốn hút qua những tấm thổ cẩm, sống động bởi nhiều màu sắc lạ vừa chân phương, mộc mạc bởi chất liệu và cách thể hiện đường nét hoa văn... Gần như hoa văn ở mỗi tấm thổ cẩm mỗi khác, bởi người thợ, nghệ nhân Mỹ Nghiệp muốn làm theo sự sáng tạo, theo sự ngẫu hứng của mình, để không trùng lặp và đơn điệu.

   Trước kia, người dân Mỹ Nghiệp dệt thổ cẩm để dùng cho cái mặc thiết yếu hàng ngày và làm những vật phẩm như: khăn trải bàn, khăn trang trí, áo choàng... sử dụng trong những ngày tết, lễ hội, còn một ít được bán đi các nơi như: Hà Nội, Đà Nẵng, Đà Lạt, TPHCM... Trong những năm gần đây, khi khách du lịch tìm đến Mỹ Nghiệp ngày càng nhiều, làng dệt bắt đầu làm ra các mặt hàng lưu niệm như: cà vạt, túi xách, bóp, ví đầm, áo ghi lê... để bán. Khi đến tham quan làng dệt Mỹ Nghiệp, bạn có thể chọn mua những món hàng tùy thích, giá rẻ, chỉ từ 7.000 đồng đến 40.000 đồng. Đây sẽ là những món quà lưu niệm thú vị trong chuyến du lịch. (Báo Lao động)

Làng dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc Chăm

  
        Du khách thập phương về Ninh Thuận nếu không ghé thăm làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp (xã Phước Dân, huyện Ninh Phớc) của người Chăm thì quả là thiếu sót. Bởi đó là ngôi làng dệt cổ truyền duy nhất còn lại của ngời Chăm tại Ninh Thuận. Điều đặc biệt của làng dệt cổ truyền này là hầu hết những người thợ dệt đều là thanh niên. Con gái thì ngồi khung kéo sợi, khung cửi, con trai thì cắt, may thành sản phẩm. "95% thanh niên ở làng này vẫn gắn bó với cái nghề truyền thống có từ 300 năm nay của cha ông để lại" - đó là lời khẳng định của ông phó thôn Hà Minh Thiệu. Đó cũng là lý do mà từ năm 1991 làng được gọi là "Làng văn hóa Thanh niên Mỹ Nghiệp" và được dựng bảng tên rất lớn trước cổng làng. "Cứ mỗi lần đi đâu về, khi bước vào cổng làng, thấy trên cổng mang dòng chữ đó, tụi mình lấy làm tự hào lắm", đó là tâm sự của bạn Phú Nữ Nhi (18 tuổi) và của các thanh niên trong thôn.
      Trước đây, ở Ninh Thuận còn có làng dệt thổ cẩm Hữu Đức (huyện Ninh Phước) và một số làng khác. Nhưng trước cơn lốc đô thị hóa và nền kinh tế thị trường các làng dệt này hầu như đã bị xóa sổ. Làng Mỹ Nghiệp là nơi duy nhất còn giữ được nghề truyền thống này. Mặc dù ngôi làng chỉ cách con đường quốc lộ 1A khoảng 2km, tiện nghi sinh hoạt đã trở nên khá hiện đại, người dân có thể làm thêm nghề này hoặc nghề khác, nhưng tất cả đều có chung tấm lòng với nghề truyền thống lâu đời của cha ông. Nghề truyền nghề, thế hệ trước dạy cho thế hệ sau, với tất cả tâm huyết. Qua hàng trăm năm, đường nét hoa văn; kỹ thuật kéo sợi, đan, dệt độc đáo... của người Chăm vẫn còn nguyên vẹn và ngày càng phong phú. Có được như vậy là nhờ sự cố gắng để "giữ" nghề của bao thế hệ người Chăm, và hôm nay là của các bạn trẻ.
        La Thị Thuyền là sinh viên Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận sắp ra trường, mặc dù ngoài việc học, phụ giúp việc đồng áng với gia đình, Thuyền vẫn không quên "bổn phận" của mình là một cô thôn nữ của làng quê. "Đã là thôn nữ của làng này thì phải biết dệt thổ cẩm. Mình được mẹ và các cô, các chị dạy làm các công đoạn để dệt ra tấm thảm từ nhỏ. Đến 14 tuổi, mình chính thức tự tay dệt được một tấm thảm hoàn chỉnh" - Thuyền cho biết. Nghĩa là trước khi làm cô giáo đứng trên bục giảng, Thuyền đã là một thợ dệt lành nghề". cô bé La Thị Mỹ Thu mới 16 tuổi đời nhưng đã thành thạo nghề được sáu năm. Thu giải thích với tôi rằng: "Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, em chỉ học hết cấp một. Bố mẹ đã xác định cho em theo nghề dệt thủ công này suốt đời nên em theo nghề từ nhỏ". Hiện Thu có thể kết được tất cả các loại hoa văn trước khi dệt, theo yêu cầu của khách hàng. Cũng như La Thu, cô bé Châu Thị Thu cũng phải rời mái trường từ nhỏ, và trở thành một "cô thợ cả" khi mới 11 tuổi đầu. Nay ở tuổi 17, với tay nghề vững vàng, tự tay Thu có thể kết được tất cả khoảng 60 loại hoa văn mà các cô, các chị trong làng làm được.
      Nhưng thiết kế, cắt, may thành các vật dụng, trang sức, áo quần,... bằng thổ cẩm lại là nghề của các chàng trai nơi đây. Hầu như thanh niên ở đây ngoài giờ làm nông, họ đều tập trung thành từng nhóm năm bảy người, tại nhà riêng hay tại các cơ sở để thiết kế, tạo hình dáng, sau đó cắt, ráp thành những sản phẩm tùy theo yêu cầu của thị trường. Tuy công việc vất vả, thu nhập thấp, nếu ra ngoài làm những nghề khác thì có thể khá giả hơn, nhưng nghề của người xưa để lại dường như đã trở thành cái "nghiệp" của thanh niên trong làng. Vì vậy tất cả các bạn ở đây đều cảm thấy phải có trách nhiệm với những gì cha ông đã gầy dựng. Họ không chỉ biết trân trọng, giữ gìn và phát huy một nét đẹp của quê hương mà cũng là cách để các bạn xóa đi những khoảng thời gian nhàn rỗi, tránh xa những thói hư tật xấu mà không ít thanh niên ở các vùng nông thôn đang gặp phải. Đây đúng là "làng văn hóa" thứ thiệt. Khi chúng tôi đến làng khoảng 2 giờ chiều, không hề thấy một bóng dáng thanh niên nào la cà quán xá. Làng không hề có một quán nhậu hay một điểm tụ tập chơi bời nào. Hỏi ra thì mới biết tất cả họ (các anh) đang cùng với các cô, các chị tập trung tại gần mời cơ sở dệt may thủ công lớn, nhỏ trong làng để cắt, may thổ cẩm. Mãi đến năm giờ chiều họ mới bắt đầu "giải lao" bằng cách tập trung trước trụ sở thôn (cũng là chợ thôn) chơi bóng đá, bóng chuyền. Ông Hà Minh Thiệu tự hào nói với chúng tôi rằng: "Thanh niên ở làng này là vậy đó. Làm ra làm, chơi ra chơi!".
       Bằng tấm lòng, bàn tay, khối óc sáng tạo của mình, các bạn trẻ ở làng thổ cẩm Mỹ Nghiệp không chỉ giữ gìn được nghề truyền thống quý giá, mà các bạn còn có công trong việc đa các sản phẩm truyền thống đó đi khắp đất nước ta và nhiều nước khác ở khắp năm châu.
Minh Lý.(Báo Sài Gòn Giải Phóng)